İş Ekipmanları Yönetmeliği

İş Ekipmanları Yönetmeliği ‘nin İş Sağlığı Güvenliği Yönünden Değerlendirilmesi

İş ekipmanları yönetmeliği tüm iş yerlerinde kullanılan ekipmanların güvenli ve sağlıklı kullanımlarını anlatan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkartılmış bir yönetmeliktir. 2013 tarihinde çıkarılan ilgili yönetmelik 6331 sayılı iş sağlığı güvenliği kanununun 30 ve 31 maddelerini dayanak alır.

İş ekipmanları yönetmeliğine girmeden önce iş ekipmanlarının tanımını ve neler olduğunu açıklamakta fayda var.

 İş ekipmanı: Çalışanın işi yapabilmesi için kullanılan alet, makine, tesisat v.b. tüm araçlara verilen genel bir addır. Örnek vermek gerekirse kompresör, abkant pres, H tipi pres, forklift, kule vinç, kumandalı tepe vinci, cnc tezgahları, hava tankı, buhar kazanı, havalandırma sistemi, yangın sistemi, yağ kazanı gibi ekipmanları sayabiliriz.

İş Ekipmanları Yönetmeliği Hangi Konulara Açıklık Getirmiştir

İş yerinde kullanılacak tüm iş ekipmanlarının sağlıklı ve güvenli kullanımları, işverenin bu konudaki yükümlülüklerine, periyodik bakım ve kontrollerine, iş ekipmanı yönetmeliği ve kullanım şartlarına, özel risk taşıyan iş ekipmanlarının önlem ve kimlerin kullanabileceğine, ekipman kullanımında ergonomi şartlarına, çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimleri konularına açıklık getirmiştir.

Periyodik Kontrolü Yapmaya Yetkili Kişiler Hakkında Ne Gibi Bilgiler vardır

Periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişiler Bakanlığa elektronik ortamda kayıt yaptırmak zorundadır. Bakanlığa yapılacak kayıtlar esas alınarak kişilere kayıt numarası verilir. (Elektronik kayıt : EKAP  sistemi). Sisteme kayıt başvurularında yanlış beyan veren kişilerin kayıtları silinir ve 3 yıl süre ile yaptıkları başvurular askıya alınır. Periyodik Kontrol raporlarında kayıt numaralarının bulunması zorunludur. Şu anda herhangi bir akreditasyon aranmamaktadır. Akreditasyon yetkisi Bakanlıktadır. Periyodik kontrollerde Bakanlığın tespit ettiği usulsüzlük durumunda, Kontrolü yapan kişinin belgesi 3 yıl süre ile askıya alınır.

İş Ekipmanları Yönetmeliği uyarınca Kontrole Tabi olan İş Ekipmanlarını Kimler Muayene Edebilir

Basınçlı Kaplar ve Tesisatlar: Makine Mühendisi, metalürji ve malzeme mühendisi, makine veya metal eğitimi bölümü teknik öğretmenler, makine teknikerleri veya yüksek teknikerler tarafından yapılır. Tahribatsız bir muayene yöntemi varsa Kontrolü yapacak kişinin TS EN İSO 9712 standartına göre eğitim alması zorunludur.

Kaldırma ve İletme Ekipmanları: Makine mühendisleri, makine veya metal eğitimi almış teknik öğretmenler, tekniker veya yüksek teknikerler tarafından yapılır. Elektronik bir kumanda sistemine sahip kaldırma ve iletme iş ekipmanında makine ve elektrik ile ilgili kişiler periyodik kontrolde birlikte görev alırlar.

İskelelerde: Periyodik kontrolü yapmaya İnşaat Mühendisi, Makine mühendisi, inşaat, yapı, makine ve metal bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine ve inşaat teknikeri, yüksek teknikerler yetkilidir. Ayrıca Gemi İnşaat işlerinde gemi inşası mezunu kişilerce kontroller yapılabilir.

Elektrik Tesisatı: Elektrik tesisatı, topraklama, akümülatör, transformatör, paratoner gibi tesisatları elektrik mühendisleri, elektrik eğitimi almış teknik öğretmenler, elektrik teknikeri ve yüksek teknikerler tarafından yapılır.

İş Ekipmanları Yönetmeliği Eklerinde Bulunan Asgari Gerekler

İş Ekipmanı kumandalarında bulunması gerekenler

  • Kumandalar açık görülebilir ve tanınabilir nitelikte olmalıdır.
  • Zorunlu haller dışında tehlikeli bölgenin dışında bulunmalıdır. Tehlikeli bölgede bulunması durumunda ek bir tehlike oluşturmamalıdır. Kumanda istem dışı müdahalelere karşı korunmalıdır.
  • Operatör, kumanda ile ekipmanı kullanmaya başlamadan önce tehlike bölgesinde kimsenin olmadığından emin olmalıdır. Bu durum sağlanamıyorsa, ekipman çalışmadan önce otomatik olarak devreye girecek sesli ve ışıklı uyarı sistemi bulunmalıdır.
  • Her türlü bozulma kırılma v.b. durumlar göz önünde bulundurulmalıdır.
  • Ekipmanın çalıştırılmasını bu amaç için yapılmış kumandalar bilerek ve isteyerek kullanılması ile sağlanmalıdır.
  • Bütün iş ekipmanlarında ekipmanı tümüyle 0 konumuna (yani güvenli moda) getirebilecek bir sistem bulunmalıdır. Bu maddeden kasıt acil durdurma butonlarıdır.
  • Parça fırlaması veya düşmesi ile ilgili güvenlik donanımları bulundurulur.
 İş Ekipmanında hareketli parçalarla teması engellemek adına koruyucular bulundurulmalıdır.

Koruyucular şu özellikleri taşımalıdır

  • Sağlam
  • İlave Risk oluşturmaz
  • Tehlikeli bölgeden yeterince uzak
  • Operasyon noktalarını görmede engelleyici olmaz.

Asgari Gerekliliklerin devamı

  • Sıcak veya soğuk noktaların çalışanlara zarar vermemesi için önlemler alınır.
  • Bakım bölgesi veya operasyon bölgesi uygun şekilde aydınlatılır.
  • İkaz ve talimat levhaları görülebilir ve anlaşılır olmalıdır.
  • Ekipman görevi dışında işlerde kullanılmaz.
  • Bakım defteri bakım günlerinde doldurulur ve arşivlenir. Elektronik ortamda ise elektronik imza ile kayıt altına alınır.
  • Enerji kaynaklarını kesecek araçlar görülebilir ve ayırt edilebilir özellikte olur.
  • Bakım veya kalibrasyon işlerini yapacak personelin güvenliği tam olarak sağlanır. Enerji sistemi mümkünse kesilir ve kilitlenir. Personelin bakım yaptığını muhakkak iş sahası ilgilisine bildirir.
  • Patlama ve elektrik riskleri düşünülerek operasyonlar planlanır.

Özel Tipteki İş Ekipmanları Hakkında Yapılması Gereken Tedbir ve Faaliyetler

Özel tipteki ekipmandan kasıt; üzerinde personel çalışan (operatör veya sürücüsü olan) veya kendinden hareketli ekipmanlardır.

  • Bir noktadan başka bir noktaya götürülmesi sırasında tekerlere, paletlere takılma risklerine karşı tedbirler alınır.
  • Çekici ile götürülecekse ekipman ve çekici arasında sıkışma ve ekipmanın aksesuarlardan kurtulma riskleri düşünülmelidir.
  • Hareket halindeki ekipmanın zarar görmemesi için enerji aktarım noktalarının yere teması engellenir.

Ekipmanın Üzerinde çalışan varsa;

  • Cihaz 90 dereceden fazla dönmeyecek yapıda olur.
  • 90 dereceden fazla dönüyorsa operatör için yeterli açıklık bulunur.
  • Üzerinde koruyucu bir sistem bulunur. Sistem ekipmanın bir parçası olabilir.

Forkliftlerde Üzerinde Çalışan Varsa alınacak Tedbirler

Ekipman üzerinde operatör varsa devrilme ihtimaline karşı çalışanın sıkışmasına karşı gerekli önlemler alınmalıdır. Üzerinde bir veya daha fazla çalışan bulunan forkliftlerde

  1. Sürücü için kabin bulunur
  2. Forklift devrilmeyecek yapıda olur
  3. Devrilme ihtimali göz önünde bulundurularak yeterli açıklık bulundurulur.
  4. Operatörün görüş açısını engelleyen durumlar oluşuyorsa yardımcı araçlar kullanılır.
  5. Yeterli aydınlatma sağlanır.
  6. Yangın risklerine karşı yeterli seviyede iş ekipmanının üzerinde Yangın söndürme tüpü bulundurulur.
  7. Ekipman uzaktan kumandalı ise kontrol sınırları dışına çıkması durumunda müdahale edilebilecek bir sistem bulundurulur. Bu şekilde kontrol edilen sistemlerde çarpma ve ezilme risklerine karşı gerekli tedbir alınır.

Yüklerin Kaldırılmasında Kullanılan İş Ekipmanları için Alınması Gereken Tedbirler

Yük kaldıran ekipman kalıcı olarak kalacaksa montaj ve bağlantı elemanlarında yeterli dayanıma sahip bir mukavemet olmalıdır. Kaldırılabilecek maksimum yük açıkça görülebilir noktalara asılmalıdır. Kule vinç v.b. ekipmanlarda kaldırılabilecek yük seviyeleri belirli noktalara asılmalıdır.

Sabit olarak kurulacak ekipmanlarda

  • Yükün çalışana çarpması
  • Yükün tehlikeli bir şekilde sürüklenme ve düşmesi
  • Yükün istem dışı kurtulması

risklerine karşı uygun tedbirler ile çalışmalar yapılır.

Çalışanları kaldıracak iş ekipmanlarında

  • Kabinin düşme riski uygun araçlarla önlenir.
  • Operatörün kabinden düşme riskleri önlenir.
  • İstenmeyen temaslara karşı tedbirler alınır.
  • Mahsur kalma durumlarına karşı önleyici tedbirler alınır

Kaldırma Aksesuarlarında Alınacak Tedbirler

Yük kaldırma aksesuarlarını doğru şekilde kullanmalı ve uygun şartlarda muhafaza edilmelidir. Aksesuarların seçiminde yükün şekli, ağırlığı, atmosferik şartlar, kavrama noktaları gibi durumlar göz önünde bulundurulmalıdır.

İnsan kaldırması için kullanılacak ekipmanlar sadece bu işlerde kullanılacak ve yeterli yüksekliğe sahip korumalar ile donatılacaktır. Sadece acil durumlarda ve olağanüstü durumlarda insan kaldırma amacıyla tasarlanmamış ekipmanları yeterli güvenlik önlemleri alınması ve gözetim altında olması şartı ile kullanılabilir.

Teknik zorunluluk bulunmadıkça insanların bulunduğu yerlerde yük kaldırma işlemi yapılmamalıdır. Teknik bir zorunluluk varsa uygun çalışma yöntemleri seçilmelidir.

Kılavuzsuz yüklerde malzemenin ve insanların zarar görmeyecek şekilde uygun çalışma sistemi tercih edilir. Yükün el ile bağlanması veya çözülmesinde çalışanın doğrudan operatörler iletişime geçeceği bir iletişim sistemi kurulmalıdır. Kılavuzsuz yükseler 2 veya daha fazla ekipman ile kaldırılacaksa muhakkak bir işaretçi yardımıyla çalışılmalıdır. Kılavuzsuz yük kaldırma işlerinde hava şartları oldukça önemlidir. Yüksek rüzgar veya düşük görme açısı olan havalarda kılavuzsuz (askıda) yük kaldırma işi yapılmamalıdır.

Yüksekte Yapılacak Geçici İşlerde Kullanılan İş Ekipmanları

Genel Durumlar: Yüksekte yapılan işlerde toplu koruma önlemine kişisel koruyucu önlemlere kıyasla öncelik verilir. Yüksekte yapılacak geçici iş, güvenli bir platformda yapılamıyorsa bu ekipmanlar kullanılır.

Merdivenler ile Yapılacak İşlerde Özel Şartlar

El merdivenleri, düşük riskler içeren işlerde ve daha güvenli ekipmanlar gerektirmeyen veya kurulamayan işlerde kullanılabilir. Genellikle geçici yüksekte işlerde kullanılan el merdivenleri kullanımında, geçiş sıklığı, yerin yüksekliği ve kullanım süresi göz önünde bulundurulur.

El merdivenleri zemine sağlam şekilde yerleştirilerek, kaymayı önleyici tedbirler ile birlikte kullanılması önemlidir. Portatif el merdivenlerinde pabuç kullanılarak yere sabitlenmelidir. El merdivenleri platform seviyesini aşacak uygun yükseklikte olmalıdır. Kilitlenebilir el merdivenleri parçaları birbirinden çıkmayacak şekilde olmalıdır. El merdivenleri ile çalışmalarda her zaman el ile tutunabilecek uygun bir yer olmalıdır. Bu yer sağlam olmalıdır.

İskelelerde Yapılacak İşlerde Özel Şartlar

Kullanılacak iskelenin sağlamlık ve dayanıklılık hesabı olmak zorundadır. Bu hesap sahadakiyle uyumlu olmalıdır. Saha kurulumu ile dayanıklılık hesabı arasında farklılıklar varsa iskele yine kullanılmaz. İskelelerde sökme ve kurma planları bulunmalıdır. Bu planları inşaat mühendisi, yapı öğretmenleri, inşaat teknikeri, yüksek teknikerler ile gemi inşaat mühendisleri yapabilir.

İskeleler yeterli sağlamlıkta zeminlere sabitlenmelidir. Sabitlenen ayakların yükseklik ayarları eşit seviyede olmalıdır. İskele platformu sabitlendiğinde hareket etmeyecek şekilde konumlandırılmalıdır. Platform ve dikey korkuluklar arasında açıklık bulunmamalıdır. Sağlık ve Güvenlik işaretleri yönetmeliği uyarınca işaretler koyulmalıdır. Taşıyabileceği maksimum yükler asılmalıdır.

Halat Kullanılarak Yapılan Çalışmalarda Özel Şartlar

Halat kullanılarak inme ve çıkma işlemi yapılan işlerde en az 2 halat kullanılmak zorundadır. Biri ini-çıkış işlerinde kullanılır diğeri emniyet halatı niteliğindedir. Çalışanlara paraşüt tipi emniyet kemeri verilir ve kullandırılır. Emniyet kemeri ayrıca emniyet halatına bağlanarak operasyonlar yönetilir. Düşmeyi engelleyici stoperler kullanılır. Acil durumlar düşünülerek kişilerin kurtarılması ile ilgili planlar yapılır. Risk değerlendirmesi göz önünde bulundurularak başka bir yöntem yoksa gerekli başka tedbirler alınarak tek halatla çalışmaya izin verilebilir.

EYS OSGB olarak İşletmelere verdiğimiz Teknik Periyodik Kontrol Hizmetlerini Prosafety ile Sağlamaktayız.

İş Ekipmanları Yönetmeliği ve EYS OSGB tarafından Yorumu

Ölümlü kazalarda rol oynayan iş ekipmanlarının kontrolü ve güvenlik şartlarına olan uyumu iş yerlerinin güvenliği açısından oldukça büyük öneme sahiptir. 6331 sayılı İş Sağlığı Güvenliği Kanunu İşvereni konu ile ilgili sorumlu kılmıştır. Gerek iş günü kaybının önlenmesi gerekse hukuki güvenceniz için periyodik kontolleri ve iş ekipmanları yönetmeliği şartlarına uyunuz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir