İşyeri tehlike sınıfı, çoğu işletmede sadece mevzuat başlığı gibi görülür. Oysa sahadaki karşılığı çok daha somuttur. İş güvenliği uzmanının hangi belge sınıfında olması gerektiği, işyeri hekimi ve uzman süreleri, risk değerlendirmesinin yenilenme aralığı, çalışan eğitim planı ve sağlık gözetimi takvimi bu sınıfa göre şekillenir. Tehlike sınıfı yanlışsa, kurulan İSG sistemi de baştan hatalı ilerler.
Tehlike sınıfı neye göre belirlenir?
6331 sayılı Kanun’a göre işyeri tehlike sınıfları, Bakanlıkça çıkarılan tebliğ ile belirlenir. Uygulamadaki temel kural da nettir: sınıf tespitinde işyerinde yapılan asıl iş dikkate alınır. Tebliğ’de bu sınıflar, Ek-1’de yer alan İşyeri Tehlike Sınıfları Listesi üzerinden gösterilir.
Buradaki kritik nokta “işyerinin genel görüntüsü” değildir. İdari ofisiniz düzenli, temiz ve masa başı ağırlıklı olabilir. Buna rağmen asıl faaliyetiniz üretim, depolama, metal işleme, saha montajı ya da benzeri daha riskli bir işse tehlike sınıfı buna göre belirlenir. Tebliğ ayrıca, asıl işin tayininde tereddüt olursa işyerinin kuruluş amacına bakılacağını; birden fazla asıl iş tanımına uygun faaliyet varsa bunlardan tehlike sınıfı yüksek olan işin esas alınacağını düzenler.
Faaliyet değişikliği de hafife alınmamalıdır. Tebliğ uyarınca işveren, asıl iş faaliyetindeki değişikliği en geç bir ay içinde bildirmekle yükümlüdür. Özellikle depolama eklenmesi, atölye kurulması, proses değişmesi, fason üretime geçiş veya saha operasyonunun büyümesi gibi durumlarda tehlike sınıfı yeniden kontrol edilmelidir.
Tehlike sınıfı pratikte nasıl bulunur?
Uygulamada doğru yöntem, önce işyerinin faaliyetini doğru tanımlamak, ardından bunu Tebliğ’deki faaliyet koduyla eşleştirmektir. ÇSGB’nin sıkça sorulan sorularında açıkladığı yönteme göre işyeri önce Tebliğ’deki doğru 4’lü kod altında değerlendirilir, sonra faaliyeti en iyi anlatan 6’lı NACE kodu seçilir. Tehlike sınıfı, seçilen bu 6’lı kodun karşısında yazan sınıftır.
Bu nedenle “biz ofisiz”, “biz lojistik yapıyoruz”, “bizde üretim de var hizmet de var” gibi genel ifadeler karar vermek için yeterli olmaz. Aynı sektör başlığı altında farklı alt faaliyetler farklı sınıflara girebilir. Sağlıklı kontrol için şu sıra izlenmelidir:
- Fiilen yürütülen asıl işi netleştirin.
- SGK tescilindeki işkolu/faaliyet kodunu kontrol edin.
- Tebliğ ekindeki 4’lü başlığı bulun.
- Oradan 6’lı NACE faaliyet satırına inin.
- Karşısındaki tehlike sınıfını esas alın.
Faaliyetiniz Tebliğ’de net görünmüyorsa yetkili kurum TÜİK’tir. ÇSGB açık biçimde, işyeri faaliyetinin hangi NACE altılı koduna karşılık geldiği belirlenemiyorsa başvurunun TÜİK’e yapılması gerektiğini belirtir. İSG-KATİP’te görülen işyeri bilgilerinin SGK’dan geldiği, tescil değişikliği ihtiyacında da SGK İl Müdürlüğü Tescil Birimlerine başvurulması gerektiği yine resmi SSS metninde yer alır.
Az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli neyi ifade eder?
Bu üçlü ayrım, işyerinin gerçek risk seviyesinin tek başına tam özeti değildir. Esas işin mevzuat karşılığını verir ve işveren yükümlülüklerini başlatan sınıflandırma budur. Yani “az tehlikeli” sınıfta yer almak, işyerinde önemli risk hiç olmayacağı anlamına gelmez. Benzer şekilde “çok tehlikeli” sınıf, her bölümde aynı yoğunlukta risk bulunduğu anlamına da gelmez. Mevzuat sınıflandırması ile saha risk değerlendirmesi birlikte okunmalıdır.
İşveren açısından doğru yaklaşım şudur: tehlike sınıfı mevzuatın başlangıç eşiğidir; risk değerlendirmesi ise işyerinin kendi operasyonunu, ekipmanını, prosesini, çalışan profilini ve maruziyetlerini ortaya koyan ikinci katmandır. Bu iki veri birbirinin yerine geçmez.
Tehlike sınıfı işverene hangi yükümlülükleri etkiler?
1) İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi süreleri
ÇSGB SSS ve ilgili yönetmelik hükümlerine göre iş güvenliği uzmanı süreleri çalışan başına aylık en az 10 dakika / 20 dakika / 40 dakika, işyeri hekimi süreleri ise 5 dakika / 10 dakika / 15 dakika olarak tehlike sınıfına göre değişir. Bu hesap, hizmet bütçesini ve sözleşme planını doğrudan etkiler.
2) Uzmanın belge sınıfı
6331 sayılı Kanun’a göre çok tehlikeli işyerlerinde A sınıfı, tehlikeli işyerlerinde en az B sınıfı, az tehlikeli işyerlerinde ise en az C sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesi gerekir. İşyeri tehlike sınıfına uygun olmayan görevlendirme, sahadaki hizmetin geçerliliği açısından doğrudan risk üretir.
3) Risk değerlendirmesinin yenilenme süresi
Risk değerlendirmesi yönetmeliğine göre yenileme üst sınırı çok tehlikeli işyerlerinde 2 yıl, tehlikeli işyerlerinde 4 yıl, az tehlikeli işyerlerinde 6 yıldır. Ancak bu sadece normal takvimdir. Taşınma, bina değişikliği, teknoloji veya ekipman değişimi, iş kazası, meslek hastalığı, ramak kala, mevzuat değişikliği veya ölçüm sonuçları gibi durumlarda doküman süre beklenmeden tamamen ya da kısmen yenilenmelidir.
4) Çalışan eğitimlerinin süresi ve tekrar aralığı
Çalışanların İSG eğitimlerinde temel süreler az tehlikelide en az 8 saat, tehlikelide en az 12 saat, çok tehlikelide en az 16 saat olarak düzenlenir. Tekrar periyodu da işyerinin sınıfına göre belirlenir: çok tehlikelide yılda en az bir, tehlikelide iki yılda en az bir, az tehlikelide üç yılda en az bir.
5) Sağlık gözetimi ve periyodik muayene
İşyeri hekimi yönetmeliğine göre periyodik muayene üst sınırı az tehlikeli işyerlerinde en geç 5 yılda bir, tehlikeli işyerlerinde en geç 3 yılda bir, çok tehlikeli işyerlerinde en geç yılda birdir. İşyeri hekiminin gerekli görmesi halinde bu süreler daha kısa planlanabilir.
En sık karıştırılan noktalar
Aynı adreste ofis ve depo varsa hangi sınıf geçerli olur?
Adres tek başına belirleyici değildir. Esas alınan şey, aynı işyeri tescili altında yürütülen asıl iştir. Eğer depo, atölye, saha operasyonu ya da proses faaliyeti işletmenin ana faaliyetinin parçasıysa tehlike sınıfı ofis düzenine bakılarak düşürülmez. Birden fazla asıl işe benzeyen faaliyet varsa yüksek olan sınıf esas alınır.
NACE kodu ile fiili faaliyet uyuşmuyorsa hangisi önemlidir?
Fiili faaliyet ile kayıtların uyumlu olması gerekir. İSG-KATİP verileri SGK’dan aktarıldığı için, hatalı tescil kaydı sahadaki İSG kurgusunu da yanlış yöne çeker. Bu durumda sadece içeride “biz aslında şu işi yapıyoruz” demek yeterli olmaz; SGK tescil bilgilerinin de düzeltilmesi gerekir.
Tehlike sınıfı düşük diye risk düşük mü kabul edilir?
Hayır. Risk değerlendirmesi yönetmeliği, işyerinin kendi bina ve eklentilerini, ekipmanını, kullanılan maddeleri, üretim yöntemlerini, iş kazalarını, ramak kala kayıtlarını, hijyen koşullarını ve maruziyet ölçümlerini dikkate almayı zorunlu kılar. Bu nedenle az tehlikeli sınıfta bir işyerinde de ciddi ergonomik, elektriksel, yangın veya kimyasal riskler bulunabilir.
Tehlike sınıfına itiraz veya güncelleme nasıl yapılır?
Tehlike sınıfı konusunda tereddüt varsa konu sadece yorumla çözülmez; resmi süreç işletilir. TOBB ve diğer üst işveren kuruluşları üzerinden yürüyen prosedürde, işyeri tehlike sınıfına ilişkin itirazlar İSGGM’ye gönderilir ve komisyon her yıl Ocak ayında toplanır. Başvuruların komisyon toplantısından en geç 30 gün önce ilgili üst işveren kuruluşu aracılığıyla iletilmesi gerekir.
İtiraz düşünülüyorsa önce şu üç belge aynı masaya konulmalıdır: fiili faaliyet akışı, SGK tescil kaydı ve Tebliğ’deki NACE karşılığı. Çoğu uyuşmazlık, mevzuat tartışmasından çok yanlış faaliyet tanımı veya eski tescil kaydı yüzünden çıkar.
Hizmet alırken işverenin özellikle bakması gereken nokta
OSGB’den alınan hizmette yalnızca sözleşme yapılmış olması yeterli değildir. ÇSGB’nin resmi açıklamasına göre, bir iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekiminin verdiği hizmetin geçerli sayılabilmesi için hem işyerinin tehlike sınıfına uygun yetkinlikte olması hem de ilgili işyerine İSG-KATİP üzerinde tanımlı şekilde görevlendirilmiş bulunması gerekir. Aksi durumda yapılan işlemlerin geçerliliği riske girer.
Bu yüzden teklif toplarken sorulması gereken ilk soru fiyat değil, “faaliyet kodum ve tehlike sınıfım hangi kayda göre doğrulandı?” olmalıdır. Sağlıklı başlangıç genellikle burada yapılır.
Sık Sorulan Sorular
İşyeri tehlike sınıfını en hızlı nasıl öğrenebilirim?
Önce işyerinin asıl faaliyetini netleştirin, ardından SGK tescilindeki işkolu/faaliyet kaydını kontrol edin ve Tebliğ’de doğru 4’lü başlık altında 6’lı NACE karşılığını bulun. Nihai sınıf, bu 6’lı kodun karşısında yazan sınıftır.
Tebliğ’de faaliyetimi tam bulamıyorsam ne yapmalıyım?
Faaliyetin hangi NACE altılı koduna karşılık geldiği netleşmiyorsa yetkili kurum TÜİK’tir. Kod eşleştirmesi için TÜİK’e başvurmak gerekir.
Faaliyetim değiştiyse tehlike sınıfı otomatik güncellenir mi?
Otomatik kabul edilmemelidir. Tebliğ uyarınca asıl iş faaliyet değişikliği en geç bir ay içinde bildirilmelidir; ayrıca İSG-KATİP verileri SGK’dan geldiği için tescil kaydının da doğru olması gerekir.
Az tehlikeli işyerinde de risk değerlendirmesi zorunlu mudur?
Evet. 6331 kapsamındaki tüm işyerlerinde risk değerlendirmesi yapılması gerekir. Az tehlikeli sınıf, bu yükümlülüğü kaldırmaz; sadece bazı periyotları ve hizmet planını etkiler.
Tehlike sınıfı eğitim ve muayene takvimini nasıl etkiler?
Temel eğitim süresi az tehlikelide en az 8 saat, tehlikelide 12 saat, çok tehlikelide 16 saattir. Periyodik muayene üst sınırı da sırasıyla 5 yıl, 3 yıl ve 1 yıl olarak düzenlenmiştir.
Tehlike sınıfına uygun olmayan uzman veya hekim ile hizmet alınırsa sorun olur mu?
Olur. ÇSGB’nin açıklamasına göre hizmetin geçerli sayılabilmesi için ilgili profesyonelin işyerinin tehlike sınıfına uygun yetkinlikte olması ve İSG-KATİP’te o işyerine tanımlı bulunması gerekir.
Kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, Madde 9 ve ilgili hükümler
- İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği
- ÇSGB / İSGGM Sıkça Sorulan Sorular: işyeri tehlike sınıfı, NACE seçimi, SGK tescil değişikliği, İSG-KATİP geçerliliği
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği
- Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik
- İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik
- İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik
