AFAD’ın açılımı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığıdır. AFAD, İçişleri Bakanlığına bağlı bir kamu kurumudur. Türkiye’de afet ve acil durumlara karşı zarar azaltma, hazırlık, müdahale ve iyileştirme çalışmalarını yürütür ve bu alanda çalışan kurumlar arasındaki koordinasyonu sağlar. Çalışmaları afet öncesini, afet anını ve sonrasını kapsar.
| Açılımı | Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı |
|---|---|
| Kurum türü | Kamu kurumu (sivil toplum kuruluşu değildir) |
| Bağlı olduğu bakanlık | İçişleri Bakanlığı |
| Kuruluşu | 2009, 5902 sayılı Kanun |
| Temel görevi | Afet ve acil durum yönetimini ülke genelinde planlamak ve koordine etmek |
AFAD’ın Açılımı Nedir?
AFAD, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı adının kısaltmasıdır. Kısaltma, “Afet” kelimesinin ilk iki harfi ile “Acil Durum” kelimelerinin baş harflerinden oluşur: AFet, Acil, Durum.
Yazımda kısaltmaya gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır: AFAD’ın görevleri, AFAD’a başvuru, AFAD’da gönüllülük. “Acil Durum ve Afet Yönetimi” gibi sırası değiştirilmiş kullanımlar kurumun resmî adı değildir.
AFAD Ne Demek? Kısaca Tanımı
Kısaca AFAD, Türkiye’de deprem, sel, heyelan, yangın gibi afetler ve büyük acil durumlar karşısında devletin hazırlığını ve müdahalesini yöneten kurumdur. Afet anında arama kurtarma, barınma ve yardım çalışmalarını yürütür; afet olmadan önce de riskleri azaltmaya ve toplumu hazırlamaya yönelik çalışmalar yapar.
Burada iki kavram öne çıkar. Afet, toplumun tamamı ya da bir kesimi için can ve mal kaybına yol açan, normal hayatı durduran veya kesintiye uğratan doğa, teknoloji ya da insan kaynaklı olaylardır. Acil durum ise normal hayatı kesintiye uğratan ve acil müdahale gerektiren olaylar ile bunların yarattığı kriz hâlidir.
AFAD Nereye Bağlı? Hangi Bakanlığa Bağlıdır?
AFAD, İçişleri Bakanlığına bağlıdır. Kuruluşunda Başbakanlığa bağlı olan kurum, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçişle birlikte 15 Temmuz 2018 tarihli ve 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile İçişleri Bakanlığının bağlı kuruluşu oldu.
AFAD bir dernek, vakıf ya da sivil toplum kuruluşu değildir; merkez ve taşra teşkilatı olan bir kamu kurumudur. İllerde valiliğe bağlı il müdürlükleri aracılığıyla çalışır.
AFAD Ne Zaman ve Neden Kuruldu?
AFAD, 29 Mayıs 2009’da kabul edilen ve 17 Haziran 2009 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 5902 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile kuruldu.
Kuruluşun amacı, afet ve acil durumlarla ilgili görevleri dağınık yapıdan çıkarıp tek bir kurumda toplamaktı. Bu kanunla aşağıdaki üç kurum kapatıldı ve görevleri AFAD’a devredildi:
- Başbakanlık Türkiye Acil Durum Yönetimi Genel Müdürlüğü
- İçişleri Bakanlığı Sivil Savunma Genel Müdürlüğü
- Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğü
Bu yapının oluşmasında 1999 Marmara ve Düzce depremlerinden sonra afet yönetiminin yeniden ele alınması etkili oldu. Bazı kaynaklarda geçen 1959 tarihi ise AFAD’ın kuruluş yılı değildir; o yıl afet sonrası yardımları düzenleyen 7269 sayılı Kanun kabul edilmiştir.
AFAD’ın Görevleri Nelerdir? AFAD Ne İş Yapar?
AFAD, afet ve acil durum yönetiminin bütün aşamalarında görevlidir. Başlıca çalışma alanları şöyle özetlenebilir:
- Afet ve acil durumlara hazırlık, zarar azaltma, müdahale ve iyileştirme çalışmalarını planlamak ve yürütmek
- Bu alanda görevli bakanlıklar, kamu kurumları, belediyeler ve sivil toplum kuruluşları arasında koordinasyonu sağlamak
- Afet anında arama kurtarma, ilk müdahale, barınma ve yardım dağıtımı faaliyetlerini yönetmek
- Afet risklerini azaltmaya yönelik çalışmalar yürütmek
- Toplumu afetlere hazırlamak için eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları yapmak
Afet yönetiminin dört aşaması
AFAD’ın çalışmaları genellikle dört aşamada anlatılır. Zarar azaltma, afet olmadan önce riskleri düşürmeye yönelik önlemlerdir. Hazırlık, planların, ekiplerin ve kaynakların afete hazır tutulmasıdır. Müdahale, afet anında ve hemen sonrasında can ve mal kurtarma çalışmalarıdır. İyileştirme ise hayatın normale dönmesi ve bölgenin yeniden yapılanmasıdır.
AFAD Nasıl Çalışır? Teşkilat ve Planlar
AFAD’ın merkez teşkilatının yanında illerde valiliğe bağlı il AFAD müdürlükleri bulunur; il düzeyindeki hazırlık, planlama ve müdahale çalışmaları bu müdürlükler üzerinden yürür. Afet anında hangi kurumun hangi görevi üstleneceğini ise Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) belirler.
Kurumun güncel teşkilat yapısı, il müdürlüklerinin iletişim bilgileri ve duyuruları afad.gov.tr adresinde yer alır.
AFAD’ın Eğitim ve Gönüllülük Çalışmaları
AFAD’ın görevlerinden biri toplumu afetlere hazırlamaktır. Bu çalışmalar birkaç başlıkta yürür:
- AFADEM (Afet ve Acil Durum Eğitim Merkezi): Afet ve acil durum alanında eğitim programları düzenler.
- Afete Hazır Türkiye: AFAD’ın afet bilinci ve hazırlık konulu eğitim ve bilinçlendirme çalışmalarını bir araya getiren programıdır; ayrıntılar program sayfasında yer alır.
- AFAD Gönüllülük Sistemi: Afet çalışmalarına destek olmak isteyenlerin başvuru yaptığı platformdur.
AFAD İşyerleri İçin Ne Anlama Gelir?
AFAD ülke ölçeğinde afet yönetimini koordine eder; işyerinin kendi acil durum hazırlığı ise işverenin yükümlülüğüdür. Bu ikisi birbirinin yerine geçmez. Büyük bir afette kamu ekipleri işyerine ulaşana kadar geçen ilk dakikaları işyerinin kendi planı ve ekipleri yönetir.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik bu konuda işverene şu yükümlülükleri getirir:
- Acil durum planı: İşyerinde olabilecek acil durumlar risk değerlendirmesiyle belirlenir ve bunlara göre yazılı bir acil durum planı hazırlanır.
- Destek elemanları: Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için çok tehlikeli işyerlerinde her 30, tehlikeli işyerlerinde her 40, az tehlikeli işyerlerinde her 50 çalışana kadar en az birer destek elemanı görevlendirilir (m.11). 10’dan az çalışanı olan işyerlerinde söndürme, kurtarma ve koruma için en az bir destek elemanı yeterlidir. İlk yardım ekibi için İlkyardım Yönetmeliği uygulanır.
- Tatbikat: Plan, maden işyerleri dışında en geç yılda bir yapılan tatbikatlarla denenir ve sonuçlar tatbikat formuyla belgelenir (m.13). Örnek bir kurgu için yangın tatbikatı senaryosu ve deprem tatbikatı yazılarına bakılabilir.
AFAD’ın bu süreçle doğrudan bağlantısı eğitim tarafındadır. Yönetmeliğin 15. maddesine göre söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerindeki destek elemanlarının özel eğitimleri, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümleri saklı kalmak kaydıyla, işyerindeki iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi veya işveren tarafından verilebilir; bu eğitimler Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, belediyeler, itfaiyeler ve yönetmelikte sayılan diğer kuruluşlar tarafından da verilebilir. Yangınla ilgili ekipler için yangın eğitimi, ilk yardım ekibi için temel ilkyardım eğitimi bu hazırlığın parçasıdır. Yönetmelik, AFAD’a işyeri acil durum planlarını hazırlama veya onaylama görevi vermez; plan işveren tarafından hazırlatılır ve onaylanır.
Sık Sorulan Sorular
AFAD’ın açılımı nedir?
AFAD’ın açılımı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığıdır. Kısaltma, “Afet” kelimesinin ilk iki harfi ile “Acil Durum” kelimelerinin baş harflerinden oluşur.
AFAD hangi bakanlığa bağlıdır?
AFAD, İçişleri Bakanlığına bağlıdır. Kuruluşunda Başbakanlığa bağlıydı; 2018’de 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile İçişleri Bakanlığının bağlı kuruluşu oldu.
AFAD ne zaman ve hangi kanunla kuruldu?
AFAD, 2009 yılında 5902 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile kuruldu. Kanun 17 Haziran 2009 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.
AFAD devlet kurumu mu, sivil toplum kuruluşu mu?
AFAD bir devlet kurumudur. Merkez teşkilatı ve illerde valiliğe bağlı il müdürlükleri olan, İçişleri Bakanlığına bağlı bir kamu kurumudur; dernek ya da vakıf değildir.
AFAD ne iş yapar?
AFAD, afetlere karşı zarar azaltma, hazırlık, müdahale ve iyileştirme çalışmalarını yürütür. Afet anında arama kurtarma, barınma ve yardım çalışmalarını koordine eder; afet öncesinde de risk belirleme ve eğitim çalışmaları yapar.
AFAD işyeri acil durum planı hazırlar mı?
Hayır. Yönetmelik AFAD’a böyle bir görev vermez; işyeri acil durum planını hazırlatmak ve onaylamak işverenin yükümlülüğüdür. AFAD’ın işyerleriyle bağlantısı, yönetmelikte destek elemanlarına eğitim verebilecek kuruluşlar arasında sayılmasıdır.
AFAD gönüllüsü nasıl olunur?
AFAD gönüllüsü olmak için gonullu.afad.gov.tr adresindeki AFAD Gönüllülük Sistemi üzerinden başvuru yapılır. Başvuru koşulları ve eğitim süreci bu sistemde duyurulur.
İşyerinizin Acil Durum Hazırlığı
İstanbul, Kocaeli ve Tekirdağ’daki işyerleri için acil durum planı hazırlanması, destek elemanlarının belirlenmesi ve tatbikat süreci Acil Durum Planı ve Tatbikatlar hizmet sayfasında anlatılır.
