Basınçlı Kaplarda İş Sağlığı ve Güvenliği

Basınçlı Kaplarda İş Sağlığı ve Güvenliği

Basınçlı Kap ve Basınçlı Ekipman Nedir?

Basınçlı kaplar iç basıncı 0,5 bar üzerinde olan kap olarak tanımlanır. Basınçlı ekipman ise her türlü basınçlı kap ve basınçlı kap ile bağlantılı emniyet donanımları, boru donanımları ve basınçlı aksesuarlar anlamına gelmektedir.  Eğer varsa basınçlı ekipman üzerinde nozul, flanş, kaplin, destek vb. elemanlarda basınçlı ekipman tanımına dahil edilir. Basınçlı kaplar üzerinde bulunan emniyet ekipmanları ise basınçlı kapların sağlıklı ve güvenlikli işletilmesini sağlayan emniyet amacı ile kullanılan donanımlardır.

Basınçlı kapların sac et kalınlığı imal edildikleri malzemeye göre minimum değerler açısından değerlendirilir. Basınçlı kap çelikten imal edilecekse sac kalınlığı minimum 2mm, eğer alüminyum kullanılacaksa minimum 3mm sac kullanılarak imal edilmelidir. Bilgisi verilen değerler minimum olup kullanım amacına göre değişkenlik gösterir. Basınçlı kaplarda kullanılacak sacların kalınlığı, kullanım amacına göre ve etki altında kalacağı değişkenlere (basınç, ağırlık, rüzgâr, sıcaklık, kimyasal türü) göre hesap edilerek belirlenir.

Basınçlı kaplarda basınç istenilen seviyenin üzerine çıktığında ya da altına indiğinde, basınçotomatik ve mekanik sistemlerle güvenilir seviyelere getirilebilmelidir. Bütün basınçlı kap sistemleri ez çift emniyet düşünülerek tasarımlanmalıdır. Tüm otomatik sistemlerin yanı sıra arıza anında sistemin mekanik olarak da güven altına alınması gereklidir.  Tehlikeli seviyelere gelen basınç değerlerini düşürmek ya da kontrol altına almak için; emniyet valfleri, patlama diskleri, bel verme çubukları, kontrollü basınç düşürme sistemleri vb. donanımlar kullanılır.

Basınçlı Kap Çeşitleri

  • Hava Tankları
  • Kompresörler
  • Kazanlar
  • Reaktörler
  • Eşanjörler
  • Boru Hatları
  • Gaz Tüpleri
  • LPG Tankları
  • Tankerler
  • Otoklavlar
  • Kriyojenik Tanklar
  • Hidrolik ve Pnömatik Akışkan Devreleri
  • Hidrofor, boyler vb.

Basınçlı Kap Kaynaklı Oluşabilecek İş Sağlığı ve Güvenliği Tehlikeleri

  • İnfilak Riski
  • Parçalanma Riski (Şarapnel Etkisi)
  • Yangın ve Patlama Tehlikesi
  • Kimyevi ve Termal Yanıklar
  • Boğulma, Zehirlenme vb. Tehlikeler

Basınçlı Kapların Periyodik Kontrolü

Basınçlı Kapların periyodik kontrolü, kontrol esasları ve kontrolün kimler tarafından yapılabileceği ile ilgili hususlar İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık Güvenlik Şartları Yönetmeliği ile belirlenmiştir.

Basınçlı ekipmanlarda ve kaplarda temel prensip olarak hidrostatik test yapılması esastır. Bu testler, standartlarda ya da imalatçının hazırladığı kullanım kılavuzunda aksi belirtilmediği sürece işletme basıncının 1,5 katı ile ve bir yılı aşmayan sürelerle yapılır. Ancak iş ekipmanının özelliği ve işletmeden kaynaklanan zorunlu şartlar gereğince hidrostatik test yapma imkânı olmayan basınçlı kaplarda hidrostatik test yerine standartlarda belirtilen tahribatsız muayene yöntemleri de uygulanabilir. Bu durumda, düzenlenecek periyodik kontrol raporlarında bu husus gerekçesi ile birlikte belirtilir.

Basınçlı kap ve basınçlı ekipmanların periyodik kontrolleri; oda sicil kaydı bulunan, makine mühendisleri ve makine tekniker veya yüksek teknikerleri tarafından yapılır. Söz konusu periyodik kontrollerin tahribatsız muayene yöntemleri ile yapılmasıdurumunda, bu kontroller sadece TS EN 473 standardına göre eğitim almış mühendisler ve aynı eğitimi almış tekniker veya yüksek teknikerler tarafından yapılabilir.

İlgili Mevzuat

6331 Sayılı “İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu” Madde 16/1 incelendiğinde çalışanların çalıştıkları ortamda karşılaşabilecekleri sağlık ve güvenlik riskleri konusunda bilgilendirilmesi zorunludur. Aynı maddenin 2. Bendi incelendiğinde ciddi ve yakın tehlikeye maruz kalan ve kalma riski olan tüm çalışanların tehlikeler ve bu tehlikelere karşı alınmış/alınacak tedbirler konusunda bilgilendirilmesi zorunludur.

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık Güvenlik Şartları Yönetmeliği